In samenwerking met BOAG en Topsportcentrum Rotterdam zal ik op woensdagavond 7 maart een workshop verzorgen voor deelnemers:

Mentaal Pieken: Hoe je je mentaal kunt voorbereiden op een topprestatie

Het geld dat hiermee wordt opgehaald wordt gedoneerd aan het KWF/Alpe d’HuZes fonds.

Hier vind je meer informatie over de Workshop en over Alpe d’HuZes.

Samen met zijn collega’s verzamelde hij de wedstrijdstatistieken van zoveel mogelijk ATP en WTA tennisfinales tussen 2007 en 2009. Van de kleinere toernooien tot en met de Grand Slams. Aan de organisatoren vroeg hij of de te winnen trofee gedurende de finale te zien was vanaf de baan. Uiteindelijk had hij de beschikking over de gegevens van 108 finales, waarvan bij 46% de beker in het zicht stond opgesteld.

Voor het onderzoek werden de toernooien gesplitst in die met veel en weinig prijzengeld. Ook moest worden bepaald wie de favoriet was bij een wedstrijd. Uiteindelijk hebben de onderzoekers ervoor gekozen om de ranking op de wereldranglijst van dat moment als uitgangspunt te nemen. De hoogst genoteerde speler werd gezien als favoriet, degene met een lagere ranking als underdog.

Uit de analyse van de statistieken kwam naar voren dat in de meeste finales, bij zowel de mannen als de vrouwen, de favorieten de bovenliggende partij waren. Alleen wanneer het prijzengeld hoog was én de beker in het zicht stond opgesteld, presteerden de favorieten minder dan mocht worden verwacht. Ze waren minder dominant en wonnen minder punten dan gebruikelijk.

Volgens de onderzoekers kan dit worden verklaard doordat de favorieten meer werden afgeleid door het zien van de trofee dan de underdogs. Mensen zijn, bewust of onbewust, gevoelig voor subtiele aanwijzingen die hen herinneren aan de beloning die op het spel staat. De onderzoekers vermoeden dat de druk groter was voor de favorieten en dat ze door het zien van de beker in gedachten meer bezig waren met de uitkomst van de wedstrijd. Daardoor waren ze enigszins afgeleid en hadden ze minder aandacht voor het spelen van de punten. Een kanttekening is wel dat er geen invloed is gevonden op de uitkomst van de partij. De favoriet won nog steeds even vaak als verwacht, alleen met een kleiner verschil.

Wat betekent dit voor de praktijk? De organisatoren van grote tenniswedstrijden kan worden aangeraden om tijdens de finale de beker in het zicht op te stellen. Dit vergroot de kans op een spannende partij. Voor tennissers en andere sporters is het raadzaam om te trainen onder druk of met extra afleiding. Op die manier zijn ze beter voorbereid op het omgaan met belangrijke wedstrijden, ongeacht de verwachtingen, de hoogte van het prijzengeld of de aanwezigheid van een trofee. Daarover een volgende keer meer.

Bijleveld E., Custers R. & Aarts H. (2011) When favourites fail: Tournament trophies as reward
cues in tennis finals. Journal of Sports Sciences, 29(13), 1-8.

Allereerst behoeft de term verbeelding wat uitleg. Verbeelding is een mentale techniek waarbij een ervaring wordt gecreëerd die op dat moment niet plaatsvindt. Zoals de term al aangeeft kan men bijvoorbeeld in gedachten een situatie voor zich zien, maar verbeelding is meer dan dat. Het gaat niet alleen om het zien van de situatie, maar ook om het horen van de bijbehorende geluiden, het voelen van de objecten of bewegingen, het ruiken van de geuren en het ervaren van de emoties.

In de beschreven onderzoeken werd verbeelding op een oplossingsgerichte wijze ingezet. Bij deze aanpak gaat het er vooral om dat:

• De aandacht wordt gericht op de oplossing (en dus niet op het probleem)
• De situaties waarin het probleemgedrag zich niet voordoet staan centraal
• Doelen worden geformuleerd op een manier waarbij men beschrijft wat men wel wil bereiken (en dus niet wat moet worden vermeden)

In een onderzoek bij een golfer met handicap lager dan vijf, die drie jaar last had van de yips, werden goede resultaten bereikt. Bij de voormeting had hij gemiddeld 9,2 yips per ronde van 18 holes. Een dag voor elk van de vijf rondes daarna doorliep hij een oplossingsgerichte verbeeldingssessie met de onderzoeker. In de rondes die volgden had hij gemiddeld nog maar 0,2 yips per ronde.

Dit bemoedigende resultaat leidde ertoe dat er twee jaar later een vergelijkbaar onderzoek werd gedaan met drie golfers die last hadden van de yips. Ze speelden allen al ruim 24 jaar golf, hadden maximaal handicap 6, speelden minimaal twee keer per week en gaven aan last te hebben van de yips. Tijdens de voormeting hadden de spelers tussen de 2 en de 6 yips per 9 holes. Deze spelers doorliepen, direct voorafgaand aan hun vijf daaropvolgende rondes, een oplossingsgerichte verbeeldingssessie met de onderzoeker. In deze rondes hadden de spelers tussen de 0 en de 2 yips per ronde.

In beide onderzoeken lieten de spelers een duidelijke vooruitgang zien. Deze onderzoeken kennen echter ook hun beperkingen.

• Er waren slechts een klein aantal deelnemers
• Er werd geen onderscheid gemaakt tussen de typen van yips
• Het is onduidelijk of de verbetering later behouden bleef
• Andere factoren, zoals aandacht van de onderzoekers of een lagere ervaren druk, zijn niet uit te sluiten als verklaring voor de verbetering

Om de werking van deze oplossingsgerichte verbeeldingsaanpak daadwerkelijk vast te stellen zal er meer onderzoek nodig zijn. Op basis van de uitkomsten tot nu toe kan in ieder geval worden gesteld dat de spelers die deel hebben genomen aan deze onderzoeken een duideljke verbetering lieten zien. Voor golfers die last hebben van de yips is de oplossingsgericht verbeeldingsaanpak in ieder geval het overwegen waard. Neem gerust contact op wanneer je hier meer over wilt weten.



Bell, R.J., Thompson, C.L. (2007). Solution-Focused Guided Imagery for a Golfer Experiencing the Yips: A Case Study. Athletic Insight, 9(1), 52-66.

Bell, R.J., Skinner, C.H., Fisher, L.A. (2009). Decreasing Putting Yips in Accomplished Golfers via Solution-Focused Guided Imager: A Single-Subject Research Design. Journal of Applied Sport Psychology, 21(1), 1-14.

De yips worden vaak beschreven als een onderbreking van de puttbeweging door een schok, een trilling of een verkramping. Er is sprake van een onvrijwillige spiersamentrekking die resulteert in een ongewenste beweging. Meestal vindt dit plaats in de hand of de onderarm bij een beweging die vraagt om fijne motoriek, zoals het chippen of het putten. Vaak gaat het samen met een verhoogde hartslag en harder knijpen in de grip. Dit fenomeen is niet voorbehouden aan golfers, vergelijkbare problemen doen zich voor bij andere sporten zoals bijvoorbeeld darten, maar ook bij schrijvers en muzikanten.

Er zijn diverse onderzoeken gedaan naar de yips bij golfers. Sommige zijn gericht op het verklaren ervan, andere op het bestrijden. In het verklaren van de yips is er een onderscheid gevonden tussen twee varianten van de yips:

Yips type I
De golfers met de eerste variant leggen in hun beschrijving de meeste nadruk op de onvrijwillige samentrekking van de spieren in de onderarm en in de hand. Deze vorm doet zich voor na een lange periode waarin een specifieke beweging vele malen is herhaald en komt vaker voor bij oudere golfers. Type I yips gaan samen met verminderd functioneren van bewegingsaansturing vanuit de hersenen. De yips doen zich regelmatig voor ongeacht de mate van druk waaronder de putt moet worden gemaakt.

Yips type II
De golfers met de tweede variant leggen in hun beschrijving de meeste nadruk op de verhoogde spanning, faalangst en een grotere bewustheid van het uitvoeren van de putt. De yips doen zich vaker voor wanneer ze aan de leiding gaan in een wedstrijd, bij korte putts die ze zouden moeten maken en bij snelle downhill putts. De prestatie is vaak duidelijk beter in situaties waarin de ervaren druk laag is.

De twee typen van de yips lijken een andere oorzaak te hebben. De type I yips hebben een grotere neurologische component en de oplossing is daardoor ook lastiger. Vaak beweegt deze vorm golfers ertoe om hun puttingstijl te veranderen, bijvoorbeeld door een andere grip te trainen of een lange putter te gaan gebruiken.
De type II yips heeft een grotere psychologische component. Golfers die last hebben van deze variant reageren waarschijnlijk beter op een aanpak die gericht is op het omgaan met de angst en spanning die gepaard gaan met het ervaren van een hoge druk.

Een methode die in ieder geval voor een klein aantal golfers met de yips heeft geleid tot een aanmerkelijke verbetering is een oplossingsgerichte verbeeldingsmethode. Over deze aanpak en de resultaten die daarmee zijn bereikt vertel ik in een volgend artikel meer.



Stinear, C.M., Coxon, J.P., Fleming, M.K., Lim, V.K., Prapavessis, H. & Byblow, W.D. (2006). The Yips in Golf: Multimodal Evidence for Two Subtypes. Medicine and Science in Sports and Exercise, 38(11), 1980-1989.

Dit betekent dat:

• Mijn diensten en tarieven binnenkort weer op deze website te vinden zijn
• Geïnteresseerden zich via de contactpagina bij mij kunnen melden
• De samenwerking met Hardy Menkehorst en de collega’s van het MTCC wordt voortgezet
• Deze website weer actief zal worden bijgehouden.