TrofeeSpelen favoriete toptennissers slechter wanneer tijdens de finale de trofee in het zicht staat opgesteld? Uit een interessant Nederlands onderzoek van Erik Bijleveld bleek van wel.

Samen met zijn collega’s verzamelde hij de wedstrijdstatistieken van zoveel mogelijk ATP en WTA tennisfinales tussen 2007 en 2009. Van de kleinere toernooien tot en met de Grand Slams. Aan de organisatoren vroeg hij of de te winnen trofee gedurende de finale te zien was vanaf de baan. Uiteindelijk had hij de beschikking over de gegevens van 108 finales, waarvan bij 46% de beker in het zicht stond opgesteld.

Voor het onderzoek werden de toernooien gesplitst in die met veel en weinig prijzengeld. Ook moest worden bepaald wie de favoriet was bij een wedstrijd. Uiteindelijk hebben de onderzoekers ervoor gekozen om de ranking op de wereldranglijst van dat moment als uitgangspunt te nemen. De hoogst genoteerde speler werd gezien als favoriet, degene met een lagere ranking als underdog.

Uit de analyse van de statistieken kwam naar voren dat in de meeste finales, bij zowel de mannen als de vrouwen, de favorieten de bovenliggende partij waren. Alleen wanneer het prijzengeld hoog was én de beker in het zicht stond opgesteld, presteerden de favorieten minder dan mocht worden verwacht. Ze waren minder dominant en wonnen minder punten dan gebruikelijk.

Volgens de onderzoekers kan dit worden verklaard doordat de favorieten meer werden afgeleid door het zien van de trofee dan de underdogs. Mensen zijn, bewust of onbewust, gevoelig voor subtiele aanwijzingen die hen herinneren aan de beloning die op het spel staat. De onderzoekers vermoeden dat de druk groter was voor de favorieten en dat ze door het zien van de beker in gedachten meer bezig waren met de uitkomst van de wedstrijd. Daardoor waren ze enigszins afgeleid en hadden ze minder aandacht voor het spelen van de punten. Een kanttekening is wel dat er geen invloed is gevonden op de uitkomst van de partij. De favoriet won nog steeds even vaak als verwacht, alleen met een kleiner verschil.

Wat betekent dit voor de praktijk? De organisatoren van grote tenniswedstrijden kan worden aangeraden om tijdens de finale de beker in het zicht op te stellen. Dit vergroot de kans op een spannende partij. Voor tennissers en andere sporters is het raadzaam om te trainen onder druk of met extra afleiding. Op die manier zijn ze beter voorbereid op het omgaan met belangrijke wedstrijden, ongeacht de verwachtingen, de hoogte van het prijzengeld of de aanwezigheid van een trofee. Daarover een volgende keer meer.



Bijleveld E., Custers R. & Aarts H. (2011) When favourites fail: Tournament trophies as reward
cues in tennis finals. Journal of Sports Sciences, 29(13), 1-8.